વાત્સલ્યનો આકાર અને શુદ્ધ ભક્તિનો સાક્ષાત્કાર : નવસારીમાં ટેરાકોટા માટીમાંથી કંડારાઈ રહ્યા છે ‘નટખટ બાળ ગણેશ’

કોઈ ડાઈ કે મોલ્ડ વગર માત્ર હાથના સ્પર્શ અને મુખે ગજાનન સ્તુતિ સાથે ઘડાતી 100 ટકા નક્કર ઈકો-ફ્રેન્ડલી મૂર્તિઓ

નવસારી : ગણેશોત્સવનો પાવન પર્વ નજીક આવતાં જ વિઘ્નહર્તાની અવનવી પ્રતિમાઓથી બાપ્પાના ધામ ગૂંજી ઉઠ્યા છે. સામાન્ય રીતે ઉત્સવ દરમિયાન પીઓપી (POP) કે બંગાળી કારીગરોના વાંસ, ઘાંસ અને ગંગા માટીની મૂર્તિઓ જોવા મળતી હોય છે, પરંતુ નવસારીમાં આ વર્ષે ભક્તિ અને પ્રકૃતિનો એક અદ્ભુત સંગમ જોવા મળી રહ્યો છે. નવસારીના મૂર્તિકાર હીરલબેન કંસારા છેલ્લા એક દાયકાથી કોઈ પણ મોલ્ડ કે ડાઈનો ઉપયોગ કર્યા વગર, સાક્ષાત માતા પાર્વતીના વાત્સલ્ય ભાવ સાથે દક્ષિણ ભારતની વિશિષ્ટ ટેરાકોટા માટીમાંથી શ્રીજીની સંપૂર્ણ નક્કર અને ઈકો-ફ્રેન્ડલી પ્રતિમાઓ ઘડી રહ્યા છે.

મનોહર ઘડતર અને કળાની સાધના : અઢી કલાકથી દોઢ દિવસની મહેનતે આકાર પામતા લંબોદર

દક્ષિણ ભારતથી ખાસ મંગાવવામાં આવતી લાલ રંગની પવિત્ર ટેરાકોટા માટીમાંથી શ્રીજીનું સર્જન કરવું એ અત્યંત ધૈર્ય અને સાધના માગી લેતું કાર્ય છે. હીરલબેનને 8 ઈંચની એક નાની પ્રતિમા બનાવવામાં અઢી થી ત્રણ કલાક જેટલો સમય લાગે છે, જ્યારે 18 ઈંચની 45 થી 50 કિલો વજન ધરાવતી કાયાવાળી મૂર્તિના નિર્માણમાં એક થી દોઢ દિવસની અથાક મહેનત જાય છે. ટેરાકોટા માટીની ખાસિયત એ છે કે તે સુકાતાં તેમાં તિરાડો પડવાનું જોખમ રહે છે. આથી, પ્રતિમાના એક અંગ પર બીજુ અંગ કે આભૂષણો બેસાડતી વખતે માટીનો ભેજ જાળવી રાખવો અનિવાર્ય બને છે. દોઢ મહિના સુધી ચાલતી આ ભક્તિમય યાત્રામાં શ્રીજીનું મુખારવિંદ કુદરતી લાલ જ રખાય છે, જ્યારે વસ્ત્રો પર જળ-આધારિત (વોટર-બેઝ્ડ) રંગોનો જ ઉપયોગ થાય છે. આ વર્ષે 300 કિલો માટીમાંથી આવી ૩૩ મનમોહક મૂર્તિઓ હીરલબેને તૈયાર કરી છે.

પીઓપીના છળ સામે શુદ્ધ માટીનો ભરોસો : 100 વર્ષ જૂની પરંપરા ધરાવતા શેઠજી પરિવારની પસંદ

બજારમાં માટીના નામે નીચે પીઓપી (POP) નો બેઝ ધરાવતી મૂર્તિઓ વેચીને ભક્તો સાથે થતા છેતરાપિંડીના કિસ્સાઓ વચ્ચે હીરલબેનની આ શુદ્ધ મૂર્તિઓ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ છે. ગત વર્ષે માટીની જગ્યાએ પીઓપી (POP) ની મૂર્તિ આવી જતાં, ઘરમાં વિસર્જન ન થવાના કારણે નદીએ જવું પડ્યું હોવાની ભારે મનોવ્યથા અનુભવનાર રક્ષાબેન જાધવ હોય કે પછી 100 વર્ષથી ગણેશ સ્થાપનાની પરંપરા જાળવી રાખનાર નવસારીનો શેઠજી પરિવાર. તમામે આ વર્ષે સંપૂર્ણ શુદ્ધ ટેરાકોટા માટીની મૂર્તિની જ પસંદગી કરી છે. ભક્તોનું માનવું છે કે ઘરમાં મોટા ટબ કે તપેલામાં વિસર્જન કર્યા બાદ આ પવિત્ર માટીને ઘરના બગીચાના છોડવામાં આપવાથી બાપ્પાની છાયા અને આશીર્વાદ આખું વર્ષ ઘરમાં જળવાઈ રહે છે.

પ્રકૃતિ રક્ષા એ જ સાચી ગણેશ ભક્તિ : વિસર્જનની વિસંગતતાઓ સામે પર્યાવરણ જાગૃતિનો સંદેશ

ગણેશોત્સવ એ માત્ર આનંદ અને ઉત્સવનો પ્રસંગ નથી, પરંતુ પ્રકૃતિ પ્રત્યેની આપણી નૈતિક જવાબદારીનું પણ પ્રતીક છે. દર વર્ષે ઉત્સવ પૂરો થયા બાદ પીઓપી (POP ) અને ઝેરી રાસાયણિક (harmful camicals) રંગોવાળી મૂર્તિઓના વિસર્જનથી નદીઓ, તળાવો અને જળચરો ભારે પ્રદૂષણનો ભોગ બને છે, જે ધાર્મિક અને પર્યાવરણીય દ્રષ્ટિએ અત્યંત દુઃખદ છે. નવસારીમાં ટેરાકોટા માટીમાંથી બનેલી આ મૂર્તિઓ સમાજને એક નવી રાહ ચીંધે છે. જો દરેક ભક્ત શુદ્ધ માટીની પ્રતિમાની સ્થાપના કરીને ઘરમાં જ વિસર્જન કરવાનો સંકલ્પ લે, તો જળસ્રોતો પ્રદૂષિત થતાં બચશે. સાચી ગણેશ ભક્તિ ત્યારે જ સાર્થક ગણાશે, જ્યારે આપણે વિઘ્નહર્તાની આરાધના સાથે તેમણે સર્જેલી સૃષ્ટિ અને પર્યાવરણનું પણ જતન કરીશું.